11-14-2013, 03:02 PM
Pir Sultan Abdal ile bektaşilik arasındaki bağ üzerine bugün konuşmak istiyorum..
bilindiği üzere.. Aleviler üzerine oynana en büyük oyunlardan biri sanki Kızılbaşlık ile Alevilik ayrı bir inanç bektaşilik ise ayrı bir inanç ve bunlar birbirine karşıt ve alternatif gibi gösterme kurnazlığı..
ACABA ÖYLE mi? kızılbaşlık yada alevilik farklı bektaşilik farklı mı? Şimdi araştırmalarımızı Pir Sultan değişleri üzerinden sürdürelim
Hasan Efendi postunda oturur
Rumun abdalları hizmet yetirir
Zemheride deste gülü getirir
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var..
Kimi araştırmlarda hasan Efendi'^ni Pir Sultan'ın Piri olduğu söylenir.. oysa Pir Sultan'ın Balım Sultan zamanında yaşadığı ve Balım Sultan'ı Pir kabul ettiğini gösteren değişlerde vardır..
Pir Sultan Birdeğişinde hasan Efendi ile aynı cemde bulunduğunu söyler, fakat hasan Efendi'nin Pir Sultan'ın Piri olduğuna dair kanıt yoktur... Oysa Pir Sultan Balım Sultan'ı Pir kabul ettiğini gösteren değişler vardır..
Pir Sultan Abdal değişlerinde hacı bektaş sevgisini en iyi ifade eden bir örnek ile devam edelim..
Arzuladım sana geldim
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Eşiğine yüzler sürdüm
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Pir elinden dolu içtim
Erenler demine düştüm
Ak cenneti gördüm geçtim
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Kırk Budak'ta şema yanar
Dolusun içenler kanar
Abdalları semah döner
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
(...)
Balım Sultan er köçeği
Keser kılıncı bıçağı
Cümle erenler gerçeği
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Pir Sultan'ım gerçek veli
Erenlerden çekmem eli
On'ki imamın serveri
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
şimdi nasıl Pir Sultan'ı bektaşilikten ayırırlar.. . anlamak mümkün değil, Oysa Hacı Bektaş Veli, Pir Sultan'ın dilinde hem Muhammed Mustafa, hem Haydar-ı Kerrar'dır (Ali'dir).
Firdevs-i ala'da bir yanal elma
On sekiz bin alem nuru dediler
Muhammed Mustafa Haydar-ı Kerrar
Hünkâr Hacı Bektaş Veli dediler
(...)
Pirim der ki Bektaşiyim Bektaşi
Size nasip veren ol nasıl kişi
Sıkar un ederdi örs gibi taşı
Budur cümlesinden ulu dediler
(...)
Evvel Ali'ydi sonra sonra Veli oldu
Yol erkân bir zaman batında kaldı
Urum ellerinden nameler geldi
Budur Hakk'ın doğru yolu dediler
Pir Sultan'ım eydür Şah'ım Veli'dir
Cihanı bürüyen onun nurudur
Şüphesiz ki Hak Muhammed Ali'dir
Bilmeyene Mülcem soyu dediler
Kaynak: Cahit Öztelli Cahit Öztelli,Pir Sultan Abdal, Yunus Emre, Bütün Şiirleri, (1971) ,38-39 ve 190
Pir Sultan Abdal Hakkında Araştırma ve Çalışmalar Yapanlar
Sadeddin Nüzhet Ergun, Abdülbaki Gölpınarlı, Pertev Naili Boratav, Cevdet Kudret, Cahit Öztelli, Asım Bezirci, Sabahattin Eyüboğlu, Mehmet Fuat, Orhan Ural, Mehmet Bayrak, Ali Haydar Avcı, Erol Toy ve Battal Pehlivan'ın Pir Sultan Abdal ile ilgili araştırma kitapları vardır. Özellikle Ali Haydar Avcı'nın "Osmanlı Gizli Tarihinde Pir Sultan Abdal" adlı çalısması konuyla ilgili çok hacimli bir çalışmadır.
Ayrıca Opera Sanatçısı ve Halk Müziği Araştırmacısı ve icracısı Ruhi Su, Pir Sultan'ın eserlerinden bazılarını bir albümde toplayarak yorumlamıştır
Elbette Pir Sultan ile hacı bektaş-ı karşı karşıya getirmek.. sanki bektaşilik ayrı kızılbaşlık ve Alevilik ayrı göstermek oldukça zordur..
Bakınız aşağıdaki değişte ise Pir Sultan Abdal Hacı Bektaş kapısından, yani Dergâh'dan medet-mürvet bekliyor. Hacı Bektaş Veli'yi ;Pirlerin Piri ve Şahların Şahı; olarak niteliyor:
Sensin bizim zahir batın ulumuz
Aman medet mürvet Pir Hacı Bektaş
Her taraftan sana çıkar yolumuz
Ali'sin bir adın var Hacı Bektaş
Seni sevdik senden yana yakıldık
Münkirlerin kesretinden sıkıldık
Herbirimiz künc-i gamda takıldık
Yetiş bu imdada er Hacı Bektaş
Pirlerin pirisin yok sana teki
Müminin canısın münkirin şeki
Zahirde batında değilsin iki
Yetmiş üç milletsin bir Hacı Bektaş
Şahların şahısın zat-i Ali'sin
Her ilmin kânısın Şah-ı Veli;sin
Abdal Musa kendi Kızıl Deli'sin
Abdalların başı der Hacı Bektaş
Pir Sultan Abdal;ım sana dayandım
Uyur idim hizmetimden uyandım
Her isteyenlere verdin inandım
Benim de muradım ver Hacı Bektaş
Görüldüğü gibi, Pir Sultan Abdal Hacı Bektaş Veli'den manevi destek diliyor.
ir Sultan'ın bektaşi olduğuna ve dergaha bağlılığına delil bir çok değiş vardır
Nitekim bakınız
Pir Sultan Abdal, Dergâh'ta birliğe çağrı yaparken koşulları, kuralları da tek tek açıklıyor. Yoksa ;sürerler dergâhtan haller nic'olur; korkusunu çekiyor, anımsatıyor baştan. Kendisi Şah;ın, yani Hacı Bektaş'ın ;aciz kuludur ;, öyle görüyor:
Pir Sultan'ım kemter kuldur Şah'ına
Hünkâr Hacı Bektaş nazargahına
Deli gönül hak ol düş Dergâh'ına
Er olayım dersen er ile görüş
Pek imiş kurulmaz feleğin yayı
Ezelden sunulur aşığın payı
İki dinli yüzlü yüze gülücü
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Er değildir er nefesi tutmayan
Er pislik temiz etmeyen
Özünü rızaya teslim etmeyen
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Erenler kabul eylemez yalanı
İçi sual olup dışı güleni
Evvel ikrar verip sonra güleni
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Pir Sultan;ım ihlas çağır Pir'ine
Yerler gökler inler ah ü zarına
Mümin olan çıkar Hak divanına
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Bırakın Pir Sultan ile bektaşiliğin ayrılığını yada kızılbaşlık ile, bektaşiliğin farklı kavramlar olduğunu pir Sultan bizzat bektaşliğin yayılması için mücadele eder..
Anadolu'nun yetiştirdiği ve Aleviliğin Yedi Ulu'sundan biri olan büyük ozan, artık Hacı Bektaş Dergâhı'nda daha önce oturmuş ve oturmakta olanların ve Bektaşilerin açık yürekli savunuculuğunu yapar
Artık Pir Sultan'a göre ;devir Bektaşilerindir;. Öyleyse ;sevdalı, bade süzen, dünyayı gezen, sırlarına güç erilen ama arifler arifi ve hak yoluna canlarını kurban etmekten çekinmeyen Bektaşiler; derlenip toparlanmalıdır.
Sevda çekmek şanlarıdır
Gizlice erkânlarıdır
Hak yoluna canlarıdır
Kurbanı Bektaşilerin
Onlar Horasan'ı gezer
Demkeş olur bade süzer
Seyyah olup daim gezer
Sultanı Bektaşiler'in
Sırlarına güç erilir
Remizleri geç bilinir
Üstad olan Pir seçilir
Hünkârı Bektaşilerin
Arifler arifi gelir
Arife tarif vız gelir
Uzak yakın hep bir gelir
Hassına Bektaşilerin
Pir Sultan ;ım bu ne demek
Yerde insan gökte melek
Hiç cahile çekme emek
Devridir Bektaşilerin
Pir Sultan değişlerinde hacı bektaş zikri bolca karşımıza çıkar
Nerd'oldu
Güzel aşık sana bi sualim var
Muhammet Ali'nin gölü nerd'oldu
Zahirde batında bir gerçek ersin
Tanrı'nın aslanı Ali nerd'oldu
Serim koydum erenlerin yoluna
Gönüller azr eder Cennet bağına
Muhabbetin ırmağına seline
Uğrayan meleğin yolu nerd'oldu
Bu dünyanın varın yoğun bitiren
Güvercin donuna girip oturan
Zemheride gonca gülü bitiren
Prim Hacı Bektaş Veli nerd'oldu
Yedisi sırdadır ayandır beşi
Tedbirle bozulmuş takdirin işi
Üç yüz altmış altı deryanın başı
Çağlayan ırmağın seli nerd'oldu
Ne Yatarsın Ali'nin Zamanımı Şimdi
Ala gözlü Şah'tan gel oldu
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Eridi yüreğim yandı kül oldu
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Hünkar Hacı Bektaş Veli aşkına
Zahirde batında Ali aşkına
Cümle erenlerin yolu aşkına
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Yezitler ne olduğunu bilirler
Toplanıp orta yere gittiler
Lanet gömleğini ele aldılar
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Pir Sultan'ım gitmek ister Tebriz'e
Himmet edin erler bu deme bize
Biz de niyet ettik Sultan Nevruz'a
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Bektaşilerin derlenip toparlanması, bir araya gelmesi için bakınız bir başka değişte kimi yardıma çağırır pir Sultan..
Rum (eli);u fetheden Kırklar serdarı Şah Kızıl Deli'yi (Seyyid Ali Sultan'ı) imdada; çağırmaktadır
Şah-ı Merdan Ali kurdu bu yolu
Hazreti Fatıma cihanın gülü
Evvel Seyyid Ali aldı yürüdü
Kırkların serdarıdır Kızıl Deli
Pir Sultan'ım eydür sancak getiri
Zemheride gonca güller bitiri
Kalenin altın üstüne getiri
Rum'un fethin eden Şah Kızıl Deli
***
Hey erenler evliyalar serveri
Himmet eyle bize Şah Seyyit Ali
Tarık-ı Naci'nin sensin rehberi
Himmet eyle bize Şah Seyyit Ali
Pir Sultan'ım eydür yola âşıkız
Ta ezelden böyle kalbi sadıkız
Severiz ey Şah'ım kalbi sadıkız
Rahmet eyle bize Şah Seyyit Ali
Pir Sultan Bir başka değişinde Hacı Bektaş'tan bahseder..
Muhammed Ali neslinden kim kaldı
Kim var Hacı Bektaş Veli'den gayrı
Onulmaz yaraya merhem kim sardı
Kim var Hacı Bektaş Veli'den gayrı
Çok şükür olsun Hüda'nın demine
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var
Mehdi evsafı eyledim temine
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var
Bir güneş doğdu dünyanın yüzüne
Âşıkların nur göründü gözüne
Cümle canlar niyaz etti özüne
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var
Pir Sultan;ım biat ettik ol erden
Muhabbet kokusu geliyor serden
Katarından ayırma Şah-ı Merdan
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var
bilindiği üzere.. Aleviler üzerine oynana en büyük oyunlardan biri sanki Kızılbaşlık ile Alevilik ayrı bir inanç bektaşilik ise ayrı bir inanç ve bunlar birbirine karşıt ve alternatif gibi gösterme kurnazlığı..
ACABA ÖYLE mi? kızılbaşlık yada alevilik farklı bektaşilik farklı mı? Şimdi araştırmalarımızı Pir Sultan değişleri üzerinden sürdürelim
Hasan Efendi postunda oturur
Rumun abdalları hizmet yetirir
Zemheride deste gülü getirir
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var..
Kimi araştırmlarda hasan Efendi'^ni Pir Sultan'ın Piri olduğu söylenir.. oysa Pir Sultan'ın Balım Sultan zamanında yaşadığı ve Balım Sultan'ı Pir kabul ettiğini gösteren değişlerde vardır..
Pir Sultan Birdeğişinde hasan Efendi ile aynı cemde bulunduğunu söyler, fakat hasan Efendi'nin Pir Sultan'ın Piri olduğuna dair kanıt yoktur... Oysa Pir Sultan Balım Sultan'ı Pir kabul ettiğini gösteren değişler vardır..
Pir Sultan Abdal değişlerinde hacı bektaş sevgisini en iyi ifade eden bir örnek ile devam edelim..
Arzuladım sana geldim
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Eşiğine yüzler sürdüm
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Pir elinden dolu içtim
Erenler demine düştüm
Ak cenneti gördüm geçtim
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Kırk Budak'ta şema yanar
Dolusun içenler kanar
Abdalları semah döner
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
(...)
Balım Sultan er köçeği
Keser kılıncı bıçağı
Cümle erenler gerçeği
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
Pir Sultan'ım gerçek veli
Erenlerden çekmem eli
On'ki imamın serveri
Hünkâr Hacı Bektaş Veli
şimdi nasıl Pir Sultan'ı bektaşilikten ayırırlar.. . anlamak mümkün değil, Oysa Hacı Bektaş Veli, Pir Sultan'ın dilinde hem Muhammed Mustafa, hem Haydar-ı Kerrar'dır (Ali'dir).
Firdevs-i ala'da bir yanal elma
On sekiz bin alem nuru dediler
Muhammed Mustafa Haydar-ı Kerrar
Hünkâr Hacı Bektaş Veli dediler
(...)
Pirim der ki Bektaşiyim Bektaşi
Size nasip veren ol nasıl kişi
Sıkar un ederdi örs gibi taşı
Budur cümlesinden ulu dediler
(...)
Evvel Ali'ydi sonra sonra Veli oldu
Yol erkân bir zaman batında kaldı
Urum ellerinden nameler geldi
Budur Hakk'ın doğru yolu dediler
Pir Sultan'ım eydür Şah'ım Veli'dir
Cihanı bürüyen onun nurudur
Şüphesiz ki Hak Muhammed Ali'dir
Bilmeyene Mülcem soyu dediler
Kaynak: Cahit Öztelli Cahit Öztelli,Pir Sultan Abdal, Yunus Emre, Bütün Şiirleri, (1971) ,38-39 ve 190
Pir Sultan Abdal Hakkında Araştırma ve Çalışmalar Yapanlar
Sadeddin Nüzhet Ergun, Abdülbaki Gölpınarlı, Pertev Naili Boratav, Cevdet Kudret, Cahit Öztelli, Asım Bezirci, Sabahattin Eyüboğlu, Mehmet Fuat, Orhan Ural, Mehmet Bayrak, Ali Haydar Avcı, Erol Toy ve Battal Pehlivan'ın Pir Sultan Abdal ile ilgili araştırma kitapları vardır. Özellikle Ali Haydar Avcı'nın "Osmanlı Gizli Tarihinde Pir Sultan Abdal" adlı çalısması konuyla ilgili çok hacimli bir çalışmadır.
Ayrıca Opera Sanatçısı ve Halk Müziği Araştırmacısı ve icracısı Ruhi Su, Pir Sultan'ın eserlerinden bazılarını bir albümde toplayarak yorumlamıştır
Elbette Pir Sultan ile hacı bektaş-ı karşı karşıya getirmek.. sanki bektaşilik ayrı kızılbaşlık ve Alevilik ayrı göstermek oldukça zordur..
Bakınız aşağıdaki değişte ise Pir Sultan Abdal Hacı Bektaş kapısından, yani Dergâh'dan medet-mürvet bekliyor. Hacı Bektaş Veli'yi ;Pirlerin Piri ve Şahların Şahı; olarak niteliyor:
Sensin bizim zahir batın ulumuz
Aman medet mürvet Pir Hacı Bektaş
Her taraftan sana çıkar yolumuz
Ali'sin bir adın var Hacı Bektaş
Seni sevdik senden yana yakıldık
Münkirlerin kesretinden sıkıldık
Herbirimiz künc-i gamda takıldık
Yetiş bu imdada er Hacı Bektaş
Pirlerin pirisin yok sana teki
Müminin canısın münkirin şeki
Zahirde batında değilsin iki
Yetmiş üç milletsin bir Hacı Bektaş
Şahların şahısın zat-i Ali'sin
Her ilmin kânısın Şah-ı Veli;sin
Abdal Musa kendi Kızıl Deli'sin
Abdalların başı der Hacı Bektaş
Pir Sultan Abdal;ım sana dayandım
Uyur idim hizmetimden uyandım
Her isteyenlere verdin inandım
Benim de muradım ver Hacı Bektaş
Görüldüğü gibi, Pir Sultan Abdal Hacı Bektaş Veli'den manevi destek diliyor.
ir Sultan'ın bektaşi olduğuna ve dergaha bağlılığına delil bir çok değiş vardır
Nitekim bakınız
Pir Sultan Abdal, Dergâh'ta birliğe çağrı yaparken koşulları, kuralları da tek tek açıklıyor. Yoksa ;sürerler dergâhtan haller nic'olur; korkusunu çekiyor, anımsatıyor baştan. Kendisi Şah;ın, yani Hacı Bektaş'ın ;aciz kuludur ;, öyle görüyor:
Pir Sultan'ım kemter kuldur Şah'ına
Hünkâr Hacı Bektaş nazargahına
Deli gönül hak ol düş Dergâh'ına
Er olayım dersen er ile görüş
Pek imiş kurulmaz feleğin yayı
Ezelden sunulur aşığın payı
İki dinli yüzlü yüze gülücü
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Er değildir er nefesi tutmayan
Er pislik temiz etmeyen
Özünü rızaya teslim etmeyen
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Erenler kabul eylemez yalanı
İçi sual olup dışı güleni
Evvel ikrar verip sonra güleni
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Pir Sultan;ım ihlas çağır Pir'ine
Yerler gökler inler ah ü zarına
Mümin olan çıkar Hak divanına
Sürerler Dergâh'tan haller nic'olur
Bırakın Pir Sultan ile bektaşiliğin ayrılığını yada kızılbaşlık ile, bektaşiliğin farklı kavramlar olduğunu pir Sultan bizzat bektaşliğin yayılması için mücadele eder..
Anadolu'nun yetiştirdiği ve Aleviliğin Yedi Ulu'sundan biri olan büyük ozan, artık Hacı Bektaş Dergâhı'nda daha önce oturmuş ve oturmakta olanların ve Bektaşilerin açık yürekli savunuculuğunu yapar
Artık Pir Sultan'a göre ;devir Bektaşilerindir;. Öyleyse ;sevdalı, bade süzen, dünyayı gezen, sırlarına güç erilen ama arifler arifi ve hak yoluna canlarını kurban etmekten çekinmeyen Bektaşiler; derlenip toparlanmalıdır.
Sevda çekmek şanlarıdır
Gizlice erkânlarıdır
Hak yoluna canlarıdır
Kurbanı Bektaşilerin
Onlar Horasan'ı gezer
Demkeş olur bade süzer
Seyyah olup daim gezer
Sultanı Bektaşiler'in
Sırlarına güç erilir
Remizleri geç bilinir
Üstad olan Pir seçilir
Hünkârı Bektaşilerin
Arifler arifi gelir
Arife tarif vız gelir
Uzak yakın hep bir gelir
Hassına Bektaşilerin
Pir Sultan ;ım bu ne demek
Yerde insan gökte melek
Hiç cahile çekme emek
Devridir Bektaşilerin
Pir Sultan değişlerinde hacı bektaş zikri bolca karşımıza çıkar
Nerd'oldu
Güzel aşık sana bi sualim var
Muhammet Ali'nin gölü nerd'oldu
Zahirde batında bir gerçek ersin
Tanrı'nın aslanı Ali nerd'oldu
Serim koydum erenlerin yoluna
Gönüller azr eder Cennet bağına
Muhabbetin ırmağına seline
Uğrayan meleğin yolu nerd'oldu
Bu dünyanın varın yoğun bitiren
Güvercin donuna girip oturan
Zemheride gonca gülü bitiren
Prim Hacı Bektaş Veli nerd'oldu
Yedisi sırdadır ayandır beşi
Tedbirle bozulmuş takdirin işi
Üç yüz altmış altı deryanın başı
Çağlayan ırmağın seli nerd'oldu
Ne Yatarsın Ali'nin Zamanımı Şimdi
Ala gözlü Şah'tan gel oldu
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Eridi yüreğim yandı kül oldu
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Hünkar Hacı Bektaş Veli aşkına
Zahirde batında Ali aşkına
Cümle erenlerin yolu aşkına
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Yezitler ne olduğunu bilirler
Toplanıp orta yere gittiler
Lanet gömleğini ele aldılar
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Pir Sultan'ım gitmek ister Tebriz'e
Himmet edin erler bu deme bize
Biz de niyet ettik Sultan Nevruz'a
Ne yatarsın Ali'm zamanımı şimdi
Bektaşilerin derlenip toparlanması, bir araya gelmesi için bakınız bir başka değişte kimi yardıma çağırır pir Sultan..
Rum (eli);u fetheden Kırklar serdarı Şah Kızıl Deli'yi (Seyyid Ali Sultan'ı) imdada; çağırmaktadır
Şah-ı Merdan Ali kurdu bu yolu
Hazreti Fatıma cihanın gülü
Evvel Seyyid Ali aldı yürüdü
Kırkların serdarıdır Kızıl Deli
Pir Sultan'ım eydür sancak getiri
Zemheride gonca güller bitiri
Kalenin altın üstüne getiri
Rum'un fethin eden Şah Kızıl Deli
***
Hey erenler evliyalar serveri
Himmet eyle bize Şah Seyyit Ali
Tarık-ı Naci'nin sensin rehberi
Himmet eyle bize Şah Seyyit Ali
Pir Sultan'ım eydür yola âşıkız
Ta ezelden böyle kalbi sadıkız
Severiz ey Şah'ım kalbi sadıkız
Rahmet eyle bize Şah Seyyit Ali
Pir Sultan Bir başka değişinde Hacı Bektaş'tan bahseder..
Muhammed Ali neslinden kim kaldı
Kim var Hacı Bektaş Veli'den gayrı
Onulmaz yaraya merhem kim sardı
Kim var Hacı Bektaş Veli'den gayrı
Çok şükür olsun Hüda'nın demine
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var
Mehdi evsafı eyledim temine
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var
Bir güneş doğdu dünyanın yüzüne
Âşıkların nur göründü gözüne
Cümle canlar niyaz etti özüne
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var
Pir Sultan;ım biat ettik ol erden
Muhabbet kokusu geliyor serden
Katarından ayırma Şah-ı Merdan
Hacı Bektaş Veli Sultan Balım var