[Admin]

TÜRKİYE’DE ALEVİ NÜFUSU

Türkiye’nin renklerinden en önemli ve belirginlerinden biri de hiç şüphesiz Alevilerdir. Ancak bu halk kitlesinin nüfus oranı ve kompozisyonu ise her zaman tartışma konusu olmuş tam bir netlik içinde ortaya konamamıştır. Çoğu zaman anketlere dayalı olarak ülke nüfusunun % 5’ler civarında olduklarını söyleyen araştırmalar yanında,[1] % 30’a kadar ulaşan rakamlar ileri sürülebilmektedir.[2] Oranlar arasındaki bu farklılık alevi nüfus üzerine spekülasyonlar yapılmasına neden olmakta ve net bir rakam verilmesini zorlaştırmaktadır. Alevi nüfusu hakkında fikir verebilecek hususlardan birisi hiç şüphesiz alevi yerleşim yeri sayısı ve bunu esas alınarak yapılan tahminlerdir. Ancak hangi köylerin yada yerleşim yerlerinin alevi olduğuna ilişkin resmi yada gayrı resmi güvenilir bir kaynak da bulunmamaktadır. Bu durumda bu konularda Alevilerce yapılan amatör çalışmalar tek kaynak durumunda olmaktadır. Her ne kadar bu amatör çalışmalar net ve kesin bir bilgi ortaya koymasa da yapılacak bir çalışmada başlangıç için değerli veriler ortaya koyabilmektedirler. Ayrıca bu verilerin en önemli kullanım alanı aleviler üzerine yapılan farklı çalışmaların test edilmesidir. Bu çalışmada, alevi forum siteleri yada bireysel amatör çalışmalardaki veriler esas alınarak, 1- Alevi yerleşim yerlerini gösteren haritalar 2-Alevi toplumunun genel nüfusu oranı 3-Alevilerin etnik yapısı analiz edilmeye çalışılacaktır

Türkiye’de alevi nüfus denildiğinde temel olarak Anadolu Alevileri anlaşılmakla birlikte bazen Anadolu Aleviliği dışında görülen Tahtacı nüfus ile birlikte Hatay, Mersin ve Adana illerinde yoğunlaşmış olan Arapça konuşan Alevileri de genel alevi nüfus içine dahil edilmektedir. Anadolu Alevileri önyargı içeren tanımlamalar yanında Alevi nüfus yöresel olarak Çepni (Balıkesir), Türkmen (Kars-Ardahan-Çanakkale), Aşiret (Sungurlu, Pazarcık), Tahtacı (Akdeniz ve Ege bölgeleri) gibi farklı şekillerde adlandırılabilmektedirler. Bu çalışmada Alevi toplumu bir bütün olarak ele alınmış Alevi nüfusun alt gruplarına değinilmemiştir.

İller bazında Alevi yerleşim yeri sayısı alevi internet siteleri taranarak tespit edilmiştir. Özellikle Gulemin adındaki kullanıcının oluşturduğu bir çok il için ayrı ayrı alevi yerleşim yerleri haritası aleviforum sitesini temel kaynak yapmıştır. Örneğin Türkiye’de en çok alevi köyü bulunan Sivas’ta 489′u Alevi, 45′i karışık olmak üzere 534 adet alevi yerleşim yeri bulunduğu belirtilmektedir.[3] Ayrıca alevi forum sitesinde bilgi bulunmayan bazı iller için ise diğer (piryolu.com, www.zohreanaforum.com gibi) internet siteleri taranmıştır.

Yapılan detaylı çalışmada alevi internet sitelerindeki bilgilerin çoğu zaman gerçeği ve güncel durumu yansıtmadığı görülmüştür. Örneğin Diyarbakır’ın Alevi köyleri kimisi tamamen kimisi kısmen boşalmış bu köylere Sünni Kürtler tarafından yerleşilmiştir. Ayrıca bazı vilayetler de alevi köy sayısının köylerin belediyelerle birleşmesi, köylerin nüfusunun terk etmesi sonucu tüzel kişiliğini kaybetmesi gibi nedenlerle gerçek durumu yansıtmadığı görülmektedir. Örneğin Tunceli’de alevi yerleşim yeri sayısı karışık köyler dahil 388 olarak gösterilmektedir.[4] Ancak Tunceli toplam yerleşim yeri sayısı 365 olup 30 civarındaki Sünni köyleri de dikkate alındığında bu sayının yeniden hesaplanması gerekmektedir.[5] Bu itibarla aşağıda yer alan tabloda yer alan rakamları kesin bir bilgi olarak değil genel bir eğilimi gösteren veriler olarak okunması daha sağlıklı olacaktır.



Bu haritada (Harita I) genel bir eğilimi göstermesi açısından önemli olsa da hatalar içermektedir. Örneğin bu haritada Alevi nüfus barındırdığı iddia edilen Ağrı’da hiç alevi nüfus bulunmamasına rağmen Yozgat, Ardahan ve Gümüşhane gibi önemli oranda nüfus barındıran illerde alevi nüfus gösterilmemiştir.

Harita II: Türkiye’de Alevilerin Coğrafi Dağılımı II [8]



Harita III: Türkiye’de Alevilerin Coğrafi Dağılımı III[9]



(Koyu Kırmızı renkler Arap Alevi nüfusu göstermektedir.)

Harita II ve III birlikte değerlendirildiğinde Harita III’ün daha başarılı olduğu görülmektedir. Ancak bu harita da hatalar bulunmaktadır. Örneğin harita III’de de Kırşehir’de sadece bir adet alevi köy bulunmasına rağmen çok büyük alevi nüfus var gibi gösterilmiştir.



II-Genel Alevi Nüfus Oranı

Türkiye’de 38 bine yaklaşan köy ve küçük belediye sayısı dikkate alındığında Alevi nüfus bulunduran yerleşim yeri sayısı toplam yerleşim yerlerinin % 9’u civarındadır. Bu orandan hareketle Türkiye’de Alevi sayısı hesaplanmaya çalışıldığında 400 civarında olan karışık olan yerleşim yerlerinin dikkate alınması, alevi nüfusun yoğun yurtdışına göçü, alevi yerleşim yerlerinin kütük nüfus olarak daha az nüfus barındırması, Türkiye’ye dışında çok az alevi nüfus bulunduğundan Türkiye’ye komşu coğrafyalardan gelen göçmenlerin tamamına yakının alevi olmaması gibi hususlar dikkate alınarak; alevi oranının %9 oranından 1-3 puan düşürülmesi gerekmektedir. Bu itibarla Alevi nüfusun toplam Türkiye nüfusu içindeki oranın % 6-8 arasında olduğunu söylemek hata olmayacaktır.

III-Alevilerin Etnik Yapısı

Ülkemizde yaşayan Alevi nüfus (Anadolu Alevileri) Türkçe, Zazaca ve Kürtçe konuşmaktadırlar. Yerleşim yerleri esasında sınıflandırıldığında kabaca 500-550 Alevi yerleşim yerinde Kürtçe (Sivas: İmranlı, Zara, Divriği gibi çevresi, Kahramanmaraş: Pazarcık, Malatya: Akçadağ gibi), 600-650 yerleşim yerinde Zazaca (Tunceli –büyük çoğunlukla, Muş, Erzurum -güneyi, Erzincan –güneyi- gibi) 2250 yerleşim yerinde ise Türkçe (Diyarbakır ve Ardahan’dan Edirne’ye geniş bir alanda) konuşulmaktadır. (Alevi yerleşim yerlerinin diline ilişkin yaptığımız çalışma kaba bir incelemeye dayanmaktadır. Kesin bilgi olarak nitelendirilmesi mümkün değildir.)

Alevi nüfus içerisinde üzerinde tartışılan gruplardan biri de Kürtçe konuşan Alevilerdir. 500’den fazla yerleşim yerinde Kürtçe konuşuluyor olması “Kürt Alevi”lerin var olmadığına ilişkin popüler iddianın tutarsızlığını ortaya koymaktadır. Bununla birlikte Kürt nüfusun yoğun bulunduğu Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesindeki vilayetlerde (Bitlis, Ağrı, Van, Iğdır, Batman, Şırnak, Mardin, Siirt, Hakkari, Şanlıurfa ve Diyarbakır) hiç bir alevi Kürt köyünün bulunmaması Kürtlükle Aleviliği ilişkilendirmeye çalışan Kürt milliyetçisi argümanı da çürütmektedir. Ayrıca Kürtçe konuşan Alevi nüfusun Zaza bölgeleri ile Türkçe konuşan bölgeler arasında yaşıyor olması da Kürt milliyetçisi argümanı iyice zayıflatmaktadır.

Anadolu alevilerden farklı inanç ve ritüellere sahip bulunan Arapça konuşan Alevi nüfus genel olarak Hatay, Adana ve Mersin illerinde yaşamaktadırlar. Bu grubun yerleşim yeri sayısı her ne kadar toplam yerleşim yeri sayısına göre oldukça küçük olsa da (100 civarı) toplam nüfus içindeki payı bu yerleşim yerlerinin daha büyük nüfus barındırmasından dolayı daha yüksektir.

Abdülkerim DOĞRU

[1] Aleviyim’ diyenlerin sayısı 4.5 milyon, Milliyet Gazetesi, BİZ KİMİZ? – 3 , 21 Mart 2007 / Çarşamba milliyet.com.tr/2007/03/21/guncel/agun.html

[2] Akkiraz, Türkiye’deki Alevilerin sayısını hesapladı, haberiniz.com.tr/yazilar/haber67847-Akkiraz_Turkiyedeki_Alevilerin_sayisini_hesapladi.html

[3] Gulemin, Sivas’ın Alevi yerleşimleri (Harita) aleviforum.com/showthread.php/36122-Sivas-in-Alevi-yerlesimleri-(Harita)

[4] Dersim, babaerdogan.org/dersim.html

[5]migm.gov.tr/Istatistik/Illerin_Koy_Sayilari.pdf

[6] Aleviyim’ diyenlerin sayısı 4.5 milyon, Milliyet Gazetesi, BİZ KİMİZ? – 3 , 21 Mart 2007 / Çarşamba milliyet.com.tr/2007/03/21/guncel/agun.html

[7]Alevis, upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c8/Alevis.png

[8]Türkiye Alevi Haritası, burakavci.com.tr/2011/04/turkiye-federal-cumhuriyeti-ozel-rapor.html, Bu harita her ne kadar yanlışlıklar da içerse fikir vermesi açısından konulmuştur.

[9] Alevis in Turkey, upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1f/Alevis_in_Turkey.gif


kaynakahipkıran.org